35 % proantocyjanidyn: co ta liczba na etykiecie naprawdę znaczy

Na opakowaniach suplementów z żurawiną coraz częściej pojawia się procent: „35 % PAC”, „30 % proantocyjanidyn”, czasem liczba w miligramach. Wygląda to na dane twarde i porównywalne. W rzeczywistości bez jednej dodatkowej informacji nie da się na tej podstawie porównać dwóch produktów.

Czym są proantocyjanidyny

To grupa związków roślinnych z rodziny polifenoli, zbudowanych z połączonych ze sobą jednostek katechinowych. Występują w wielu owocach i w korze drzew; w żurawinie wielkoowocowej stanowią charakterystyczną frakcję, po której rozpoznaje się surowiec. Skrót PAC pochodzi od angielskiej nazwy proanthocyanidins.

Co znaczy „35 %”

Procent odnosi się do masy wyciągu, a nie do masy kapsułki ani owocu. Zapis „wyciąg standaryzowany na 35 % PAC” oznacza, że w każdym gramie tego wyciągu producent deklaruje 350 miligramów proantocyjanidyn. Sam procent nie mówi więc, ile wyciągu jest w kapsułce — to druga, osobna liczba.

Dlaczego ta sama próbka daje różne wyniki

Tu zaczyna się rzecz, o której na opakowaniach się nie pisze. Zawartość PAC oznacza się metodami kolorymetrycznymi, najczęściej z użyciem odczynnika DMAC. Wynik zależy jednak od tego, jaką substancję wzorcową przyjęto do kalibracji.

Gdy wzorcem jest dimer procyjanidyny A2, wyniki wychodzą wyraźnie niższe niż przy wzorcu w postaci wyizolowanych proantocyjanidyn żurawinowych. W opublikowanych porównaniach ta sama próbka oznaczona dwoma wariantami metody dawała wartości różniące się kilkukrotnie — rzędu 36 miligramów według jednego podejścia i około 110 miligramów według drugiego.

Skala rozbieżności

Przegląd dostępnych metod pokazuje rozrzut wyników w zakresie od jednego do pięciu razy dla tego samego materiału. Nie jest to kwestia błędu laboratorium, tylko różnych definicji tego, co się właściwie mierzy i wobec czego kalibruje.

Właśnie dlatego powstał protokół walidowany międzylaboratoryjnie, opisany w literaturze jako BL-DMAC. Uzgodniono go po to, żeby wyniki z różnych pracowni dało się ze sobą zestawiać — ale jego stosowanie nie jest obowiązkowe i producent nie musi go deklarować na etykiecie.

Co z tego wynika przy zakupie

Dwa opakowania z napisem „35 % PAC” mogą zawierać istotnie różne ilości tych związków, jeżeli każdy producent oznaczał je inną metodą. Porównanie ma sens dopiero wtedy, gdy znamy trzy rzeczy naraz: ile jest wyciągu w kapsułce, jaki procent PAC zadeklarowano i jaką metodą go oznaczono.

W praktyce trzecia informacja pojawia się na opakowaniach rzadko. Można o nią zapytać producenta — bywa opisana w dokumentacji surowca.

Czego ta liczba nie mówi

Nie mówi nic o działaniu. Oświadczenia zdrowotne dotyczące roślin, w tym żurawiny, pozostają w Unii Europejskiej na liście oczekujących na ocenę i do jej zakończenia nie wolno ich używać w reklamie. Trybunał Sprawiedliwości potwierdził ten stan wyrokiem z 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-386/23. Procent PAC jest więc parametrem opisującym surowiec, a nie obietnicą efektu.

Jak czytać takie opakowanie

Kolejność jest prosta. Najpierw sprawdź, czy w ogóle podano ilość wyciągu w miligramach na porcję dzienną — bez tego procent wisi w próżni. Potem zobacz, czy obok procentu stoi nazwa metody. Na końcu porównuj tylko te opakowania, przy których obie informacje są kompletne.

Od procentu do miligramów: jak się to przelicza

Standaryzacja opisuje wyłącznie sam wyciąg, a nie całą kapsułkę. Żeby dojść do miligramów, trzeba znać dwie liczby naraz: masę wyciągu na porcję i procent, na który jest standaryzowany. Dopiero ich iloczyn daje ilość proantocyjanidyn: dwieście miligramów wyciągu standaryzowanego na dwadzieścia procent to czterdzieści miligramów, a sto miligramów standaryzowanych na czterdzieści procent — te same czterdzieści, choć wyciągu jest o połowę mniej.

Stąd bierze się częsty błąd przy porównywaniu opakowań. Dwa produkty mogą mieć na etykiecie identyczne „35 % PAC” i różnić się zawartością dwukrotnie, bo jeden ma dwa razy więcej wyciągu na porcję. Odwrotnie też: ta sama liczba miligramów oznaczona odmienną metodą nie opisuje tej samej ilości substancji. Porównywalne są dopiero te opakowania, które podają komplet — masę wyciągu, procent i metodę.

Co mówi prawo o samej etykiecie

Dyrektywa 2002/46/WE wymaga, by ilość substancji o działaniu odżywczym lub fizjologicznym podawać liczbowo, w przeliczeniu na zalecaną porcję dzienną. Standaryzacja wyciągu nie jest osobno uregulowana — to informacja dobrowolna, którą producent podaje z własnej woli i na własną odpowiedzialność, a jej rzetelność podlega ogólnym przepisom o znakowaniu żywności.

Kto to nadzoruje w Polsce

Suplementy diety przed pierwszym wprowadzeniem do obrotu zgłasza się Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu; zgłoszenie jest czynnością rejestrową, a nie zatwierdzeniem produktu. Nadzór nad znakowaniem i jakością zdrowotną żywności sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna, a nad nieuczciwymi praktykami rynkowymi — Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Krótko

Procent proantocyjanidyn to parametr surowca, nie znak jakości i nie zapowiedź działania. Bez podanej metody oznaczania jest liczbą, której nie da się zestawić z liczbą z sąsiedniego opakowania — i właśnie dlatego warto wiedzieć, że coś takiego jak jedna uniwersalna metoda pomiaru tutaj nie istnieje.